مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت و دادگاه

مهریه چیست و چرا مطالبه آن اهمیت دارد؟

مهریه یکی از حقوق مالی زن در نظام حقوقی ایران است که به محض وقوع عقد نکاح، به ذمه مرد تعلق می‌گیرد. به زبان ساده، از همان لحظه‌ای که عقد خوانده می‌شود، مرد بدهکار مهریه است — حتی اگر هیچ‌وقت زندگی مشترک شروع نشده باشد. این حق مالی در قانون مدنی ایران به‌صراحت به رسمیت شناخته شده و زن می‌تواند در هر زمانی که بخواهد آن را مطالبه کند؛ چه در دوران زندگی مشترک، چه هنگام جدایی و چه سال‌ها بعد از طلاق.

بسیاری از زنان نمی‌دانند که دو مسیر قانونی مجزا برای گرفتن مهریه وجود دارد: یکی از طریق اجرای ثبت و دیگری از طریق دادگاه. هر کدام از این مسیرها شرایط، مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند و انتخاب درست بین آن‌ها می‌تواند تفاوت بزرگی در سرعت و نتیجه پرونده ایجاد کند. در این مقاله هر دو مسیر را به‌صورت کامل و ساده توضیح می‌دهیم.

مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت — سریع‌ترین مسیر

اگر عقدنامه شما رسمی باشد — یعنی در دفتر ازدواج ثبت شده باشد — خوش‌شانس هستید، چون می‌توانید بدون رفتن به دادگاه، مستقیماً از طریق اداره اجرای ثبت اسناد مهریه‌تان را مطالبه کنید. این مسیر بر اساس قانون اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجرا عمل می‌کند و از آنجا که سند ازدواج رسمی، سند لازم‌الاجرا محسوب می‌شود، نیازی به حکم دادگاه نیست.

فرض کن سارا و علی در دفترخانه ازدواج کرده‌اند و مهریه سارا ۲۰۰ سکه طلا است. حالا سارا تصمیم گرفته مهریه‌اش را بگیرد. او می‌تواند به دفترخانه‌ای که عقدنامه در آن ثبت شده یا به اداره اجرای ثبت مراجعه کند و درخواست صدور اجراییه بدهد. پس از صدور اجراییه، مأموران اجرا می‌توانند اموال علی را شناسایی و توقیف کنند.

مراحل عملی درخواست اجراییه از دفترخانه

برای شروع این فرآیند، زن باید به دفترخانه‌ای که ازدواج در آن ثبت شده مراجعه کند و درخواست صدور اجراییه بدهد. دفترخانه موظف است ظرف مدت کوتاهی اجراییه را صادر و به اداره ثبت محل ارسال کند. بعد از آن، اداره اجرای ثبت موضوع را دنبال می‌کند.

مدارک لازم معمولاً شامل این موارد است:

• اصل و کپی شناسنامه و کارت ملی زن
• اصل یا رونوشت سند ازدواج (عقدنامه)
• درخواست کتبی مطالبه مهریه

پس از صدور اجراییه، به مرد ابلاغ می‌شود که ظرف ده روز نسبت به پرداخت مهریه یا ارائه ضامن اقدام کند. اگر در این مدت اقدامی نکند، عملیات اجرایی آغاز می‌شود و اموالش توقیف خواهد شد.

چه اموالی را می‌توان از طریق اجرای ثبت توقیف کرد؟

از طریق اجرای ثبت می‌توان طیف گسترده‌ای از اموال مرد را شناسایی و توقیف کرد؛ از جمله حساب‌های بانکی، خودرو، ملک، حقوق و مزایا (تا سقف مجاز قانونی) و هر مال دیگری که به نام مرد باشد. البته برخی اموال مانند وسایل ضروری زندگی از توقیف مستثنا هستند.

نکته مهم اینجاست که برخلاف دادگاه، در مسیر اجرای ثبت امکان صدور حکم جلب وجود ندارد. یعنی اگر مرد اموالی نداشته باشد یا اموالش را مخفی کرده باشد، از این مسیر نمی‌توان او را بازداشت کرد. برای جلب مرد باید از مسیر دادگاه اقدام کرد.

مطالبه مهریه از طریق دادگاه — مسیر قدرتمندتر

مسیر دوم، طرح دعوا در دادگاه خانواده است. این مسیر هم برای کسانی مناسب است که عقدنامه رسمی دارند و هم برای کسانی که عقد غیررسمی (عرفی) دارند. همچنین اگر از طریق اجرای ثبت نتوانستید به نتیجه برسید یا می‌خواهید از ابزار جلب استفاده کنید، باید به دادگاه مراجعه کنید.

فرض کن نازنین و محمد ازدواج کرده‌اند و مهریه نازنین ۳۰۰ سکه طلا است. محمد هیچ ملک یا خودرویی به نامش ندارد اما درآمد خوبی دارد. نازنین برای اینکه بتواند از ابزار جلب استفاده کند و محمد را وادار به پرداخت کند، باید از طریق دادگاه اقدام کند.

نحوه طرح دعوای مطالبه مهریه در دادگاه خانواده

برای طرح دعوا در دادگاه خانواده، زن باید دادخواست مطالبه مهریه را از طریق سامانه ثنا (سامانه ثبت‌نام الکترونیک قضایی) یا دفاتر خدمات قضایی ثبت کند. دادخواست باید به دادگاه خانواده محل اقامت خوانده (مرد) یا محل وقوع عقد تقدیم شود.

مدارکی که برای دادگاه نیاز دارید:

• کپی برابر اصل شده عقدنامه
• کپی شناسنامه و کارت ملی زن
• مشخصات کامل خوانده (مرد)
• در صورت لزوم، دلایل و مستندات دیگر

پس از ثبت دادخواست، وقت رسیدگی تعیین می‌شود و طرفین احضار می‌گردند. دادگاه پس از بررسی، حکم به پرداخت مهریه صادر می‌کند. بعد از قطعی شدن حکم، زن می‌تواند اجرای آن را از واحد اجرای احکام دادگستری بخواهد.

امکان جلب مرد در صورت عدم پرداخت مهریه

یکی از مهم‌ترین ابزارهایی که از مسیر دادگاه در دسترس است، امکان صدور حکم جلب برای مردی است که توان پرداخت مهریه را دارد اما از پرداخت آن امتناع می‌کند. این موضوع بر اساس قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی (مصوب ۱۳۹۴) تنظیم شده است.

طبق این قانون، اگر محکوم‌علیه (مرد) ادعا کند که توان پرداخت ندارد، باید این ادعا را اثبات کند. اگر نتواند اعسار خود را ثابت کند، می‌تواند بازداشت شود. البته قانون‌گذار یک استثنا مهم گذاشته: اگر مهریه تا ۱۱۰ سکه باشد، فرض بر توانایی پرداخت است و مرد بدون اثبات اعسار می‌تواند بازداشت شود. برای مهریه‌های بالاتر از ۱۱۰ سکه، زن باید توانایی مالی مرد را برای آن مقدار اضافه اثبات کند.

تفاوت‌های کلیدی اجرای ثبت و دادگاه — کدام مسیر برای شما بهتر است؟

انتخاب بین این دو مسیر بستگی به شرایط شما دارد. هر کدام مزایا و محدودیت‌هایی دارند که باید با توجه به وضعیت خاصتان تصمیم بگیرید. در اینجا مقایسه‌ای ساده ارائه می‌دهیم:

• سرعت: اجرای ثبت معمولاً سریع‌تر است چون نیازی به طی مراحل دادرسی نیست.
• هزینه: هزینه اجرای ثبت عموماً کمتر از دادگاه است.
• امکان جلب: فقط از طریق دادگاه امکان‌پذیر است.
• عقد غیررسمی: فقط از طریق دادگاه قابل پیگیری است.
• اختلاف در مهریه: اگر مرد اصل مهریه یا میزان آن را قبول ندارد، باید از دادگاه اقدام شود.

فرض کن مریم می‌خواهد مهریه‌اش را بگیرد. شوهرش یک آپارتمان به نام دارد. در این حالت، مسیر اجرای ثبت می‌تواند سریع‌تر و ارزان‌تر باشد چون می‌توان مستقیماً آن ملک را توقیف کرد. اما اگر شوهر هیچ مالی به نامش نباشد ولی حقوق بالایی داشته باشد، مسیر دادگاه و استفاده از ابزار جلب منطقی‌تر است.

مهریه و قانون اعسار — وقتی مرد ادعای ناتوانی مالی می‌کند

یکی از شایع‌ترین اتفاقاتی که در پرونده‌های مهریه می‌افتد این است که مرد دعوای اعسار مطرح می‌کند؛ یعنی ادعا می‌کند که توانایی پرداخت مهریه را به‌صورت یکجا ندارد. اگر دادگاه اعسار او را بپذیرد، مرد می‌تواند مهریه را به‌صورت اقساط بپردازد.

این یعنی حتی اگر حکم مهریه گرفتید، ممکن است مرد بلافاصله دعوای اعسار مطرح کند و پرداخت را به تأخیر بیندازد. در این شرایط، دادگاه با توجه به وضعیت مالی مرد، تعداد اقساط و مبلغ هر قسط را تعیین می‌کند. زن می‌تواند در دعوای اعسار شرکت کند و دلایلی مبنی بر توانایی مالی مرد ارائه دهد تا اعسار رد شود یا اقساط بیشتری تعیین گردد.

فرض کن حمید محکوم به پرداخت ۱۵۰ سکه مهریه شده است. او دعوای اعسار مطرح می‌کند. همسرش لیلا می‌داند که حمید یک مغازه دارد که به نام پدرش ثبت شده. لیلا می‌تواند با ارائه مدارک و شواهد مناسب، دادگاه را متقاعد کند که حمید واقعاً معسر نیست.

نکات مهم درباره تبدیل مهریه سکه به ریال

وقتی مهریه به صورت سکه طلا تعیین شده، ارزش آن بر اساس قیمت روز سکه در زمان پرداخت محاسبه می‌شود — نه قیمت روز عقد. این موضوع اهمیت زیادی دارد چون با توجه به نوسانات قیمت سکه در ایران، ارزش مهریه می‌تواند تفاوت قابل‌توجهی با زمان عقد داشته باشد.

همچنین اگر مهریه به صورت عین معین (مثلاً یک دستگاه خودرو مشخص) تعیین شده باشد و آن عین موجود نباشد، زن می‌تواند قیمت روز آن را مطالبه کند. این مسائل فنی هستند که وجود یک وکیل متخصص را در کنارتان ضروری می‌کند.

نکات عملی که قبل از اقدام باید بدانید

قبل از اینکه برای مطالبه مهریه اقدام کنید، چند نکته مهم وجود دارد که باید بدانید تا بتوانید بهترین تصمیم را بگیرید و از اشتباهات رایج جلوگیری کنید.

مهریه مشمول مرور زمان نمی‌شود. برخلاف بسیاری از دعاوی مالی، مطالبه مهریه محدودیت زمانی ندارد و زن می‌تواند سال‌ها بعد هم آن را مطالبه کند. پس هیچ‌وقت دیر نیست.

می‌توانید هم‌زمان از هر دو مسیر استفاده کنید. قانون مانعی برای طرح هم‌زمان دعوا در دادگاه و اقدام از طریق اجرای ثبت نمی‌بیند. البته این کار پیچیدگی‌هایی دارد که بهتر است با وکیل مشورت کنید.

توقیف اموال مشترک محدودیت دارد. اگر اموالی به‌صورت مشترک به نام زوجین باشد، توقیف آن پیچیده‌تر است. همچنین اموالی که در دوران زندگی مشترک تهیه شده‌اند ممکن است ادعای مشارکت زن در آن‌ها مطرح شود که بحث جداگانه‌ای است.

هزینه دادرسی را در نظر بگیرید. دعوای مطالبه مهریه مستلزم پرداخت هزینه دادرسی است که بر اساس ارزش مهریه محاسبه می‌شود. البته اگر زن توانایی پرداخت هزینه دادرسی را نداشته باشد، می‌تواند درخواست اعسار از هزینه دادرسی بدهد.

یادتان باشد که مهریه یک حق قانونی است که قانون‌گذار ایران برای حمایت از زنان پیش‌بینی کرده. مطالبه آن نه تنها حق شماست، بلکه در مواردی که زن در موقعیت آسیب‌پذیری قرار دارد، می‌تواند یک ابزار مهم حمایتی باشد.

جمع‌بندی — کدام مسیر را انتخاب کنید؟

در یک جمله ساده: اگر عقدنامه رسمی دارید و مرد اموال شناخته‌شده‌ای دارد، از اجرای ثبت شروع کنید — سریع‌تر و ارزان‌تر است. اگر عقد غیررسمی دارید، می‌خواهید از ابزار جلب استفاده کنید، یا مرد اموالی به نامش ندارد ولی درآمد دارد، مستقیم به دادگاه خانواده بروید.

در هر دو صورت، توصیه جدی ما این است که قبل از هر اقدامی با یک وکیل متخصص حقوق خانواده مشورت کنید. انتخاب مسیر اشتباه می‌تواند وقت و هزینه زیادی هدر بدهد. یک وکیل باتجربه می‌تواند با بررسی شرایط خاص شما، بهترین استراتژی را طراحی کند و در تمام مراحل کنارتان باشد.